نگاهی به مفهوم آب مجازی و ردپای آب در محصولات روزمره | هر قطره حساب است

محبوبه عظیم‌زاده | شهرآرانیوز؛ وقتی از صرفه‌جویی در آب صحبت می‌کنیم، معمولا، به بستن شیر آب یا کاهش مصرف آب آشامیدنی فکر می‌کنیم، اما بخش بزرگی از آبی که مصرف می‌کنیم هرگز دیده نمی‌شود. آشنایی با این مفهوم (آب پنهان یا آب مجازی) به ما کمک می‌کند تا نقش انتخاب‌های روزانه خود را در مدیریت منابع آب بهتر درک کنیم.

آب مجازی یا آب پنهان چیست؟

آب مجازی مجموع آبی است که برای تولید یک کالا یا خدمت مصرف شده است، اما در محصول نهایی قابل مشاهده نیست. به عنوان مثال یک فنجان قهوه فقط چند میلی لیتر آب داخل فنجان نیست. صد‌ها لیتر آب در مراحل کاشت، برداشت و فراوری آن مصرف شده است یا برای تولید یک تیشرت نخی هزاران لیتر آب در فرایند کشت پنبه و تولید پارچه مصرف می‌شود.

چرا آب مجازی مهم است؟

• منابع آب شیرین جهان محدود است.
• بسیاری از مناطق کشور با تنش آبی و کمبود منابع آب روبه رو هستند.
• بخش بزرگی از مصرف آب در تولید کالا‌ها و مواد غذایی اتفاق می‌افتد. پس هدررفت غذا به معنی هدررفت حجم زیادی از آب مصرف شده در آن است.
• انتخاب الگوی مصرف آگاهانه می‌تواند فشار بر منابع آب را کاهش دهد.
• آگاهی از آب مجازی به ما کمک می‌کند تأثیر واقعی سبک زندگی خود را بر محیط زیست بهتر بشناسیم.

چه می‌توانیم بکنیم؟

• به اندازه نیاز خرید کنیم.
• از دورریز غذا جلوگیری کنیم.
• مواد غذایی را به درستی نگاه داریم تا فاسد نشود.
• هنگام خرید پوشاک کیفیت و دوام را اولویت قرار بدهیم.
• از تعمیر، استفاده مجدد و بازیافت کالا‌ها حمایت کنیم.
• نسبت به ارزش آب در پشت هر محصول آگاه باشیم.
• کودکان و نوجوانان را با مفهوم آب پنهان آشنا کنیم.
• در مصرف کالا‌های پرمصرف از نظر آب مسئولانه‌تر تصمیم بگیریم.

آیا می‌دانستید؟

وقتی می‌گوییم برای تولید یک محصول هزاران لیتر آب مصرف شده است منظور فقط آب چاه یا آب آشامیدنی نیست. این آب از سه بخش تشکیل می‌شود:

آب سبز

آب بارانی که در خاک ذخیره می‌شود و به وسیله گیاهان مصرف می‌شود.

آب آبی

آب برداشت شده از رودخانه‌ها، سد‌ها و منابع آب زیرزمینی.

آب خاکستری

حجم آبی که برای کاهش آلودگی‌های ناشی از تولید تا سطح استاندارد موردنیاز است.

درنتیجه میزان آب پنهان یکسان صرف‌شده برای دو محصول متفاوت لزوما اثر یکسانی بر منابع آب ندارند.

صرفه‌جویی فقط بستن شیر آب نیست

صرفه جویی در آب فقط به معنای بستن شیر آب نیست. بخش بزرگی از مصرف آب در پشت صحنه تولید غذا، پوشاک و کالا‌های روزمره قرار دارد. آبی که آن را نمی‌بینیم، اما هرروز از آن استفاده می‌کنیم. با کاهش دورریز غذا، خرید آگاهانه‌تر، استفاده بهینه از کالا‌ها و اصلاح الگوی مصرف می‌توانیم سهم مهمی در حفاظت از منابع آب داشته باشیم. هر انتخاب روزانه ما می‌تواند گامی کوچک، اما مؤثر برای حفظ این سرمایه ارزشمند باشد.

در ادامه حتما بخوانید فاجعه‌ای به نام صادرات هندوانه | ایران معادل ۸ میلیارد مترمکعب آب را صادر می‌کند

رد پای آب در یک روز معمولی از زندگی ما

اگر بخواهیم مصرف آب پنهان روزانه یک فرد را حساب کنیم، به شدت وابسته به رژیم غذایی و سبک زندگی است. با این حال، یک فرد در طول شبانه‌روز علاوه بر آب آشامیدنی از طریق غذا و نوشیدنی و کالا‌های مصرفی نیز حجم زیادی آب پنهان مصرف می‌کند و در یک روز معمولی ردپای آب می‌تواند به چند هزار لیتر برسد. یک فرد ممکن است روزانه فقط ۲ تا ۳ لیتر آب بنوشد، اما ردپای آب ناشی از غذا و کالا‌های مصرفی او می‌تواند به چندهزار لیتر در روز برسد.

صبحانه

• ۲ فنجان چای: ۶۰ لیتر
• ۴ برش نان: ۱۶۰ لیتر
• ۳۰ گرم پنیر: ۱۵۰ لیتر
• یک تخم مرغ: ۲۰۰ لیتر

مجموع: ۵۷۰ لیتر

میان وعده صبح

• یک عدد سیب: ۷۰ لیتر
• یک فنجان قهوه: ۱۴۰ لیتر

مجموع: ۲۱۰ لیتر

ناهار

• حدود یک بشقاب پر برنج پخته: ۳۷۵ لیتر
• ۲۰۰ گرم گوشت مرغ: ۸۶۰ لیتر
• سالاد و سبزیجات: ۵۰ لیتر

مجموع: ۱۲۸۵ لیتر

عصرانه

• یک فنجان چای: ۳۰ لیتر
• ۲ عدد بیسکوییت یا شیرینی: ۵۰ لیتر

مجموع: ۸۰ لیتر

شام

• ۳ برش نان: ۱۲۰ لیتر
• یک لیوان شیر: ۲۰۰ لیتر
• ۵۰ گرم پنیر یا لبنیات: ۲۵۰ لیتر

مجموع: ۵۷۰ لیتر

مجموع: ۲۷۰۰ لیتر

اما این عدد هنوز برای یک رژیم غذایی نسبتا سبک است.

اگر در همان روز یک همبرگر و دویست گرم گوشت گاو هم مصرف شود عدد مجموع به حدود ۵ تا ۶ هزار لیتر می‌رسد.

بر همین مبنا اگر بخواهیم یک روز از زندگی یک خانواده چهارنفره را حساب کنیم این عدد به بیش از ۱۰ هزار لیتر در روز می‌رسد. یعنی بیشتر از ۷ هزار بطری آب یک‌و‌نیم لیتری.

• واحد محصولات بیش از یک عدد بر حسب کیلوگرم و میزان آب پنهان بر حسب لیتر است.
• اعداد برگرفته از Water Footprint Network است، اما نباید فراموش کرد که بسته به اقلیم، کشور، روش تولید و نوع کشت یا فراوری می‌تواند متفاوت باشد.